GÜMRÜK UZLAŞMA MÜESSESİ
Tanım
4458 sayılı Gümrük Kanunu 244. maddesi ve Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği'nde usul ve esasları belirlenen uzlaşma müessesi, beyan ile gümrük idaresince yapılan tespit sonucunda belirlenen farklılıklara veya gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilen farklılıklara ilişkin tebliğ edilen gümrük vergileri alacakları ile cezaların, yükümlü veya ceza muhatabı tarafından, söz konusu eksiklik veya aykırılıkların kanun hükümlerine yeterince nüfuz edememekten veya kanun hükümlerini yanlış yorumlamaktan kaynaklandığının veya yargı kararları ile idarenin ihtilaf konusu olayda görüş farklılığının olduğunun ileri sürülmesi halinde başvurulan bir mekanizmadır.
Kapsam
Yükümlü tarafından yapılan beyana ilişkin olarak aşağıda yer alan kontroller sonucu ek tahakkuku yapılarak yükümlüye tebliğ edilen gümrük vergi alacakları ile para cezalarının tümü uzlaşma kapsamındadır.
- İlgili gümrük idaresi tarafından yapılan kontrol,
- İkinci muayeneye yetkili görevliler tarafından kontrol,
- İkincil kontrol,
- Sonradan kontrol,
- Ertelenmiş kontrol
Uzlaşma Talebinde Bulunabilecek Kişiler, Başvuru Süresi ve Şartları
Yükümlünün kendisi, temsilcisi veya özel vekâletname verilmesi şartıyla gümrük müşaviri; veli ya da vasi veya aynı gümrük vergilerinin ödenmesinden yükümlü ile müştereken ve müteselsilen sorumlu olması halinde gümrük müşavirleri uzlaşma talebinde bulunabilir.
Uzlaşma talebi, tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde yapılır.
Uzlaşma talebi, henüz itiraz başvurusu yapılmamış veya itiraz edilmiş olmakla birlikte itirazı henüz sonuçlandırılmamış gümrük vergileri ve idari para cezaları için yapılır.
Uzlaşma Başvurusunun Şekli
Uzlaşma talepleri ilgili kişiler tarafından, BİLGE şifresi kullanılarak, kurumsal internet sayfası (https://uygulama.gtb.gov.tr/uzlasmatalep/giris) üzerinden yapılır.
Ancak BİLGE şifresinin temin edilemediği durumlarda, Yönetmelik eki başvuru formu ile başvuruda bulunulabilir.
Her durumda başvurunun, süre açısından değerlendirilmesinde başvuru formunun, ekleri ile ilgili merciin evrak kaydına girdiği veya taahhütlü olarak postaya verildiği tarih esas alınır.
İştirak sebebiyle ceza tatbik edilenlerin her biri uzlaşma talebinde bulunabilir. Bu durumda uzlaşma talebinde bulunulması ve uzlaşmanın vaki olması durumunda; uzlaşma, sadece başvuruda bulunanlar için hüküm ifade eder.
Aynı nitelikteki alacakların birden fazla gümrük müdürlüğünde veya Bölge Müdürlüğü bağlantılarında yapılan işlemlere ilişkin olması halinde söz konusu alacakların toplamı tek bir uzlaşmaya konu olabilir. Bu durumda yükümlü tarafından yetkili uzlaşma komisyonuna başvurulması esas olmakla birlikte, uzlaşmaya konu alacaklara ilişkin detaylı bilgilerin verilmesi şartıyla, işlemin yapıldığı gümrük idarelerinden herhangi birine de başvurulabilir.
Uzlaşmaya Konu Olabilecek Alacaklar
Aşağıdaki tablolarda kayıtlı gümrük vergileri ve idari para cezaları uzlaşmaya konu olabilir.
İlgili listelerde belirtilmeyen ve gümrük idarelerince tahsili gereken alacaklar ile sonradan yapılacak düzenlemelerle getirilen alacaklar da uzlaşmaya konu olabilir.
Uzlaşma talebi, yükümlüye tebliğ edilen alacakların tamamı için yapılabileceği gibi vergiler veya cezaların tür itibariyle bir kısmı için de yapılabilir.
Şartlı muafiyet rejimlerine (Transit, Antrepo, Şartlı muafiyet sistemi kapsamında dahilde işleme, Gümrük kontrolü altında işleme, Geçici İthalat) ilişkin hükümlerin ihlali sonucunda doğan alacağın yükümlüye tebliğinden itibaren 15 gün içinde, alacağa konu para cezaları uzlaşmaya konu edilebilir.
Uzlaşmaya Konu Olamayacak Alacaklar
Gümrük vergilerinin matrahına giren, ancak aslı gümrük idarelerince takip ve tahsil edilmeyen vergi ve benzeri mali yükler uzlaşmaya konu edilemez. (Örneğin, damga vergisi, kültür fonu)
Aynı tür vergi veya cezanın bir kısmı için uzlaşma talebinde bulunulamaz.
İlgili mevzuat uyarınca tahsilat aşamasına gelen alacak uzlaşmaya konu edilemez.
Eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine ilişkin kararlar uzlaşmaya konu edilmez. Ancak, mülkiyetin kamuya geçirilmesine karar verilen eşya ile ilgili gümrük vergileri ve para cezaları uzlaşmaya konu edilebilir.
Uzlaşma Komisyonu
Uzlaşma kapsamına giren alacaklara ilişkin uzlaşma taleplerinin değerlendirilmesi için iki tür komisyon oluşturulmuştur.
1. Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü Uzlaşma Komisyonları
2. Merkezi Uzlaşma Komisyonları
Gümrük ve ticaret bölge müdürlüğü uzlaşma komisyonları; Bölge Müdürü, Bölge Müdür Yardımcısı, Şube Müdürü, Gümrük Müdürü, Müdür Yardımcısı, Şef ve Muayene Memuru arasından Bölge Müdürü tarafından belirlenen, Başkan dâhil, üç üyeden oluşur. Bölge Müdürü veya belirleyeceği Bölge Müdür Yardımcısı komisyonlara başkanlık eder.
Merkezi uzlaşma komisyonları; Bakan Yardımcısı, Gümrükler Genel Müdürü, Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye Genel Müdürü, Rehberlik ve Teftiş Başkanı, Gümrükler Genel Müdürlüğü Genel Müdür Yardımcıları ve Daire Başkanları ile Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün sonradan kontrolle ilgili dairesinin bağlı bulunduğu Daire Başkanı ve Genel Müdür Yardımcısı arasından Başkan tarafından belirlenen, Başkan dâhil, üç üyeden oluşur. Komisyonlara, Bakan Yardımcısı veya Gümrükler Genel Müdürü başkanlık eder.
Komisyonun Karar Alma Yöntemi ve Parasal Sınırları
Komisyonlar üyelerinin tamamının katılımıyla toplanır ve oy çokluğuyla karar alır.
Komisyon başkan ve üyelerinin herhangi bir nedenle görevlerinin başında bulunmamaları halinde, bunlara vekâlet edenler komisyonda görev yapar.
Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerinde, aynı gün yapılacak uzlaşma görüşmesi sayısının yirmi veya üzerinde olması halinde, en fazla iki adet uzlaşma komisyonu oluşturulabilir.
Uzlaşma Komisyonları, 10.000 TL'den az olan uzlaşma talepleri için toplanamaz. Birden fazla yükümlünün başvurusunun 10.000 TL'yi aşması halinde, bu talepler tek bir Uzlaşma Komisyonu tarafından sonuçlandırılabilir.
Konusu 3.000.000.- TL'ye kadar olanlar (bu tutar dâhil) için Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü Uzlaşma Komisyonları, 3.000.000.- TL'yi aşanlar için ise Merkezi Uzlaşma Komisyonları yetkilidir.
Uzlaşmaya konu aynı nitelikteki alacakların birden fazla gümrük ve ticaret bölge müdürlüğüne bağlı gümrük müdürlüklerine ilişkin olması durumunda, uzlaşmaya ilişkin talepler, merkezi uzlaşma komisyonlarının yetkisine giren alt tutarı aşmamak kaydıyla, uzlaşmaya esas alacak tutarının en çok olduğu gümrük ve ticaret bölge müdürlüğünde oluşturulacak uzlaşma komisyonu tarafından sonuçlandırılır.
Uzlaşma Talebinin İncelenmesi
Uzlaşmaya ilişkin talepler; başvuru sahibinin başvuruda bulunma yetkisini haiz olup olmadığı, başvurunun süresi içinde yapılıp yapılmadığı, alacağın uzlaşma kapsamına girip girmediği, uzlaşmanın komisyonun yetkisi içinde bulunup bulunmadığı hususları kapsamında değerlendirilir.
Usule ilişkin koşulları taşımadığı anlaşılan talepler değerlendirilmez ve bu durum, ilgilisine yazıyla veya elektronik yolla tebliğ edilir.
Uzlaşma Talebinin Sonuçları
Uzlaşma talebinde bulunulması halinde, itiraz veya dava açma süresi durur.
Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi halinde, süre kaldığı yerden işlemeye başlar. Ancak sürenin bitimine beş günden az kalmış olması halinde, süre beş gün uzar.
Süresi içinde uzlaşma talebinde bulunan yükümlü, uzlaşma talep ettiği alacaklar için, başvurusuna ilişkin süreç sonuçlanmadan itiraz veya dava yoluna gidemez.
Uzlaşma Görüşmelerinde Bulunabilecek Kişiler
Uzlaşma komisyonu görüşmelerine yükümlünün veya veli ya da vasinin bizzat katılması esastır.
Yükümlünün toplantıya katılmaması halinde, temsilcisi veya vekâletnamede özel yetki verilmesi şartıyla, gümrük müşaviri de yükümlü adına görüşmelere katılabilir ve tutanakları imzalayabilir.
Aynı gümrük vergilerinin ödenmesinden yükümlü ile müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu durumlarda uzlaşma başvurusunda bulunan ve görüşmelere kendisi ve/veya yükümlü ile katılan gümrük müşaviri de tutanakları imzalayabilir.
Yükümlü, uzlaşma komisyonu toplantılarında görüşlerini açıklamak üzere gümrük müşaviri bulundurabilir.
Uzlaşma komisyonlarına, yükümlü dâhil, katılacak kişi sayısı üçü geçemez.
Tutanaklara imza atma yetkisi olan kişi veya kişilerin yanında uzlaşma komisyonu toplantılarına katılan diğer kişi veya kişiler, görüşmede hazır bulunanlar olarak, uzlaşma tutanağına imza atarlar.
Uzlaşma Görüşmelerinin Yapılması
Uzlaşma başvurusunun usule uygun olduğunun anlaşılmasına müteakip komisyona girecek kişilere uzlaşmaya katılabilmeleri amacıyla davetiye gönderilir.
Yükümlünün uzlaşma davetiyesinde belirtilen yer, tarih ve saatte toplantıya katılması halinde uzlaşma görüşmelerine başlanır.
Yapılan görüşme sonucunda uzlaşma sağlandığı takdirde uzlaşma komisyonu durumu üç nüsha düzenlenen tutanakla tespit eder. Bu tutanağın üç nüshası da komisyonun başkan ve üyeleri ile yükümlü tarafından imzalanır.
Ayrıca tutanak üzerine imza alınarak yükümlüye derhal tebliğ edilir ve bir nüshası ilgilisine verilir.
Bir nüshası gerekli işlem yapılmak üzere derhal ilgili gümrük ve ticaret bölge müdürlüğüne veya gümrük müdürlüğüne gönderilir.
Bir nüshası da uzlaşma komisyonunda oluşan dosyada saklanır.
Uzlaşma temin edilemediği hallerde temin edilememe nedeni belirtilmek suretiyle komisyonca üç nüsha tutanak düzenlenir. Tutanağın bir nüshası yükümlüye verilir. Yükümlünün uzlaşma davetine icabet etmemesi veya tutanağı almaktan imtina etmesi halinde tutanağın iki örneği, gereği yapılmak üzere derhal ilgili gümrük ve ticaret bölge müdürlüğüne veya gümrük müdürlüğüne gönderilir. Bir nüshası da uzlaşma komisyonunda tutulan dosyada saklanır. Yükümlünün uzlaşma davetine icabet etmemesi veya tutanağı imzalamaktan imtina etmesi hallerinde kendisine ayrıca tebligat yapılmaz.
Uzlaşma Gününün Ertelenmesi
Belirlenen uzlaşma günü bildirildikten sonra komisyonun o gün toplanamayacağının anlaşılması halinde yeni bir uzlaşma günü belirlenerek yükümlüye bildirilir. Yükümlü tarafından makul gerekçelerle katılım sağlanamayacağının toplantı başlamadan önce komisyona bildirilmesi şartıyla ve bir defaya mahsus olmak üzere toplantı, yükümlüye daha sonra bildirilecek bir tarihe ertelenebilir.
Uzlaşma görüşmelerinin belirlenen günde sonuçlandırılamaması veya daha ayrıntılı bir inceleme veya araştırma yapılmasını gerektirmesi halinde toplantıya, aynı gün veya sonradan belirlenerek yükümlüye bildirilecek bir başka tarihte devam edilir.
Uzlaşma İşlemlerinin Süresi
Yükümlünün uzlaşma talebinin, dilekçenin ilgili gümrük ve ticaret bölge müdürlüğü uzlaşma komisyonu kayıtlarına girdiği tarihten itibaren azami 45 gün içinde sonuçlandırılması esastır.
Ancak, Uzlaşma görüşmelerinin belirlenen günde sonuçlandırılamaması veya daha ayrıntılı bir inceleme veya araştırma yapılmasını gerektirmesi halinde süre aşılabilir. Bu durumda, söz konusu inceleme ve araştırmanın tamamlanmasına kadar komisyon çalışmalarına devam eder.
Gümrük ve ticaret bölge müdürlüklerine yapılan uzlaşma taleplerinin üç ay içerisinde 10.000 TL'ye ulaşmaması halinde, takip eden ay içinde mevcut uzlaşma talepleri sonuçlandırılır. Söz konusu sürelerin hesaplanmasında ilk yapılan uzlaşma başvuru tarihi esas alınır.
Uzlaşmanın Sonuçları
Uzlaşmaya ilişkin toplantı sonucunda uzlaşma vaki olmamışsa bu husus, uzlaşma vaki olmuşsa uzlaşılan tutarlar ilgili gümrük müdürlüğüne bildirilir.
Uzlaşmanın Kesinliği
Uzlaşma vaki olduğu takdirde gümrük uzlaşma komisyonlarının düzenleyecekleri uzlaşma tutanakları kesin olup, gereği ilgili gümrük müdürlüğünce derhal yerine getirilir.
Uzlaşma tutanağının ilgili gümrük idaresine intikali üzerine, tahakkuk ve tebliğ edilmiş olan gümrük vergileri ve/veya kesilen para cezaları uzlaşılan tutarlara göre düzeltilir.
Üzerinde uzlaşılan ve tutanakla tespit edilen hususlar dâhil olmak üzere, komisyonların tüm çalışmaları ve işlemleri hakkında yükümlü veya cezanın muhatabı ya da idare tarafından dava açılamaz, hiçbir mercie şikâyet veya itirazda bulunulamaz, herhangi bir idari inceleme, araştırma ve soruşturmaya konu edilemez, geri verme ve kaldırma talebinde bulunulamaz.
Uzlaşma komisyonu çalışmaları gizlidir.
5607 Kapsamdaki Alacakların Uzlaşma Karşısındaki Durumu
Alacağın 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 3’üncü maddesinde yer alan kaçakçılık suçlarına ilişkin olması halinde uzlaşma talebinde bulunulamaz.
Uzlaşmaya konu alacağın 5607 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinde belirtilen fiillerle ilişkisinin olup olmadığı uzlaşma komisyonlarının sekreterya hizmetleri yürüten birimlerce araştırılır.
Bu araştırma sırasında;
- Adli süreç başlamamış olmakla birlikte 5607 sayılı Kanunun 3’üncü maddesi kapsamında takibatta bulunulması talebiyle fezleke veya rapor düzenlenmiş ya da adli makamlara bildirimde bulunulmuş olması,
- Adli mercilerce soruşturma ya da kovuşturma yapılıyor olması,
- İlgili Mahkeme tarafından ceza verilmiş olması,
hallerinden birinin varlığının tespit edilmesi durumunda ilişki olduğu sonucuna varılır.
İlişki olup olmadığı hususu, uzlaşma sürecinin her aşamasında değerlendirilir. Aksi bir tespit olması durumunda, uzlaşma yapılmaz.
Uzlaşılan alacakla ilgili olarak 5607 sayılı Kanuna göre daha sonra cezaya hükmedilmesi halinde, 5607 sayılı Kanun kapsamındaki kararın kesinleşmesi ve hükmolunan paranın tahsili şartıyla uzlaşma sonucu alınmış olan para geri verilir.
İtiraz ve Kanun Yolu
Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi hallerinde yükümlü, tahakkuk eden ve kendisine tebliğ edilen alacaklara, uzlaşmanın vaki olmadığına dair düzenlenen ve kendisine tebliğ olunan tutanağın tebliğinden itibaren itiraz / dava yoluna gidebilir.
İtiraz ve dava yoluna ilişkin hususlar gümrük mevzuatında belirtilen genel hükümlere tabidir.
Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi hallerinde, aynı alacaklar için yeniden uzlaşma talebinde bulunulamaz.
Ödeme Süresi
Uzlaşma konusu yapılan alacaklar, uzlaşma gerçekleştiği takdirde, uzlaşma tutanağının tebliğinden itibaren genel usullere göre bir ay içinde ödenir.
Uzlaşılan vergilerin ilgili olduğu gümrük beyannamelerinin tescil tarihinden itibaren uzlaşma tutanağının imzalandığı tarihe kadar geçen süre için, uzlaşılan tutar üzerinden gecikme zammı oranında gecikme faizi uygulanır.
Peşin Ödeme İndirimi
Uzlaşılan alacaklar için peşin ödeme indiriminden yararlanılamaz.
İtiraz ve Uzlaşma Hakkının Aynı Anda Kullanılamaması
Yükümlü, kendisine tebliğ edilen alacaklar için itiraz hakkı ile uzlaşma hakkını aynı anda kullanamaz. Uzlaşmaya konu edilen alacaklar, uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi halinde itiraza konu olabilir. Ancak, itiraza konu edilmiş alacaklar için uzlaşma talebinde bulunulamaz.
Teminatlı İşlemler
Gümrüklü yer ve sahalarda bulunan eşyaya ilişkin tahakkuk eden alacaklara ilişkin yükümlü tarafından uzlaşma talebinde bulunulması halinde, ayrıca talep edilmesi şartıyla, tahakkuk eden alacaklar teminata bağlanarak eşya yükümlüsüne teslim edilebilir.
Yükümlüsüne teslim edilen eşyaya terettüp eden alacaklar için uzlaşmanın vaki olması halinde, uzlaşılan tutar teminattan mahsup edilir. Uzlaşılan tutarın yükümlü tarafından nakden ödenmesi halinde ise teminat iade edilir.
Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi halinde ise genel hükümlere göre işlem yapılır.
YYS ve OKSB Sahibi Firmalar Açısından Uzlaşma Müessesi
Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü ve Onaylanmış Kişi Statü Belgesi sahibi firmaları adına düzenlenmiş para cezalarının uzlaşmaya konu olması ve uzlaşmanın vaki olması halinde, uzlaşmaya konu cezalar, YYS ve OKSB açısından ceza hesaplamalarında dikkate alınmaz.
Sezen KAYA
Gümrük Müşaviri