GÜMRÜK MÜŞAVİRİ OLMAK MI DAHA ZOR? KALMAK MI DAHA ZOR?

Gümrük müşaviri olmak, gerçekten zorlu bir süreçtir. En azından kendi tecrübe ettiğim sınavla kazanılan süreç oldukça zor. Gümrük müşaviri olabilmek için sadece günlerinizi, haftalarınızı veya aylarınızı değil, yıllarınızı vermeniz gerekir. Bu süreç hem maddi hem de manevi anlamda sağlığınızı etkiler. Özellikle ailevi ve sosyal ilişkilerinizi korumak, zihinsel ve fiziksel sağlığınızı muhafaza etmek ve sınav hazırlık kurslarının maliyetini karşılamak ciddi bir beceri gerektirir.

Bu süreçleri iyi yönetir ve her şey yolunda gider ilk yazılı sınavı geçerseniz, sizi bir de mülakat süreci bekler. Mülakatı da başarıyla tamamlarsanız, tebrikler! Artık bir gümrük müşavirisiniz. :)

Olmazsa…

En fazla 3 kere deneyebilirsiniz. Yine olmazsa, sonrası bilinmezlik… En azından sınavla kazanmaya çalışanlar için öyle.

"İyi bir dilek: Sınav hakkı sınırlaması yeniden adil bir şekilde düzenlenmeli."

Neyse, bu noktada bir soru sormak isterim. Sizce gümrük müşaviri olmak mı daha zor, yoksa gümrük müşaviri kalmak mı?

Ben bu soruya net bir cevap veremiyorum. Çünkü gümrük müşaviri olabilmek için verilen emek çok büyük, ancak bu meslekte kalabilmek de bir o kadar yoğun bir çaba gerektiriyor.

Nasıl mı?

Hemen söyleyeyim, gümrük müşaviri iseniz aynı zamanda potansiyel bir kaçakçısınız. Maalesef böyle. Gümrük müşaviri iseniz çok yüksek olasılıkla kaçakçı olduğunuz iddiasıyla ağır ceza mahkemesinde yargılanırsınız. Tecrübe etmeyenler meslektaşlarım varsa dilerim ki hiç yaşamazlar. Ancak benim tanıdığım gümrük müşavirleri arasında tecrübe etmeyeni çok az.

Peki nasıl?

Dış ticaret uzun bir süreç. İthalattan örnek vermek gerekirse yurtdışından satın alma süreciyle başlar. Sipariş verilen eşya üretilir/tedarik edilir ve bir taşıma aracına (tır, konteyner, uçak, tren) yüklenerek Türkiye’ye taşınır. Türkiye’de yetkili gümrük idarelerine sunulur. İthalat işlemleri için gümrük idarelerine beyan verilir. Beyan ve vergi işlemleri tamamlandıktan sonra eşya satın alan firmanın tesisine/deposuna sevk olunur. Sonra durumuna göre ya piyasaya satılır ya da üretime konu edilir. Bu süreç ihracatta tam tersi şekilde gerçekleşir.

Gümrük müşavirleri 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun verdiği yetkiye istinaden dolaylı temsilci sıfatıyla ithalat ve ihracat yapan firmalar adına vekâlet ile gümrüklerde işlem yapar. Beyana konu bilgi ve belgeler firmalar tarafından temin edilerek gümrük müşavirine sunulur. Gümrük müşavirleri elindeki bilgi ve belgelere istinaden beyanda bulunur. Küşat hakkı vardır bilirim ama bence orası ayrı bir tartışmanın konusu... Gümrük müşaviri satın alma süreçlerinde, eşyanın yüklemesinde ve Türkiye’ye/Türkiye’den taşınması süreçlerinde yoktur. İthal edildikten/ihraç edildikten sonraki süreçlerde (kar/zarar) yoktur. Sadece gümrük işlemleri sürecinde vardır ki burada da sorumluluğu yasalarla belirlenmiştir.

Ancak, gümrük gözetimi altındaki eşyaya verdiği beyanda yaşanan bir sorun kendisini hayatında hiç tecrübe etmediği bir sürecin içine sokabilir, adını bilse de hiç görmediği belgelerde yer almasına sebep olabilir. "Kaçak muhafaza, savcı, soruşturma, ifade tutanağı, iddianame, bilirkişi raporu, mütalaa, karar, istinaf, temyiz…"

Bir vatandaş olarak belki daha önce karakolun önünden geçmeyen bir kişi iken, gümrük müşavirliği mesleğini icra ederken bir anda kaçakçılık suçlamasıyla ağır ceza mahkemesinde sanık olur. Suçu mu? Suçu bazen aldatıcı işlem ve davranışla eşyayı vergi ödenmeksizin yurda sokmaya çalışmak, bazen hayali ihracat.

Ne için? Gümrük müşavirliği hizmet bedeli elde edebilmek için (2025 yılı ITH-1 Kara 2.610TL / Hava 2.550 TL). İhracat hizmet bedellerini yazmaya elim varmadı. :)

Süreçte kendisini dinleyen kişi sayısı çok azdır (ifade alma tutanağı için dinleyen yetkili ve avukatı). Bazen avukatlar da dinlemiyormuş ya neyse… Tarafına yöneltilen suçlamanın diğer tarafı olan firma yetkilisi (eşyanın sahibi) bile dese ki gümrük müşavirinin bilgisi yoktu attığım bilgi/belgelere göre işlem yapmış hata/kusur benden kaynaklıdır, dikkate alınmaz. Gümrük müşaviri olarak hakkında takipsizlik kararı çıkmaz. İlla yargılanacaktır, çünkü mesleğini yapıp beyan vermiştir. Beyan verdiğine göre ortada bir suç varsa içindedir. Aksi düşünülmez, düşünülemez. Düşünülse fena olmazmış aslında…

Süreç başladığı gibi gümrük müşavirinin risk kriteri de artar. İthalat/ihracat beyannameleri istisnasız kırmızı hat kriterinden tescil olmaya başlar. O gümrük senin, bu gümrük benim. O muayene senin bu muayene benim. Koş müşavirim koş… Edirne’den Kars’a, Jüpiter’den Mars’a :)

Kendisine vekâlet veren ama kendisiyle kaçakçılık yapma düşüncesi hasıl olmayan diğer müşterileri (10-50-100 firma) bir anda bu kadar kırmızı hattan işlem görmekten rahatsız olur. Haklılar mı bence haklılar. Çünkü muayene süreleri uzundur, muayene işlemi için bugün konteyneri indirmeyi talep etse liman işletmesi en iyi ihtimalle 2-3 iş günü sonraya gün verir. Masraflar bel büker, risk alıp ticaret yaparak elde edilen kâra göz dikercesine masraflar çıkar önünüze. Üretim aksar, siparişler yetişmez. Firmanın ticareti sekteye uğrar. Hal böyle olunca gümrük müşaviri ya firma kaybeder ya da sağlığını...

Yargılama süreci uzundur. İlk derece mahkemesi, istinaf, temyiz derken ortalama 2-3 yıl dava sürer. Dava bittiğinde adalet tecelli eder ama gümrük müşaviri de biter.

“Gümrük müşavirinin suç kasti ile hareket ettiğine dair kesin delil ve tespit bulunmadığından atılı suçlardan beraatine…”

Aksine bir kararı düşünmek bile istemem…

Bitti mi? Tabi ki hayır.

Bir de gümrük müşavirliği yaparken mesleğin vakar ve onuruna aykırı fiil ve hareketlerde bulunduğu iddiasıyla hakkında disiplin soruşturması başlatılır. Disiplin soruşturması kapsamında da savunma verir, ceza almamaya çabalar.

Duruma göre uyarma ya da kınama cezası alır. Kötü senaryoda geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma veya meslekten çıkarma gibi cezalar da var. Şanslıysa; disiplin cezaları yerine disiplin cezası hükmünde olmamak üzere daha hassas olunması kararı da çıkabilir.

Tüm bu süreçler bittiğinde artık gümrük müşaviri mesleğini yapmaya devam edebilir mi? Adalet sonunda tecelli etse de bu süreci birden fazla kez yaşamaya dayanabilir mi?

Sizi bilmem ama benim cevabım, HAYIR!

Bu düşüncelerle başta sorduğum soruyu tekrar etmek isterim.

"gümrük müşaviri olmak mı daha zor, yoksa gümrük müşaviri kalmak mı?"

    Sezen KAYA
Gümrük Müşaviri